The EDUCATION Digest  Vol.69, No.6

NẮM BẮT NHU CẦU CỦA TRẺ ĐỂ CẢI THIỆN HIỆU QUẢ HỌC TẬP

Người viết: Kathleen Vail

Từ: Tạp chí Hội đồng Trường học Hoa Kỳ

Giáo viên của Helen Wells đã đến hầu khắp các nơi để tổ chức các lớp kỹ năng làm cha mẹ - từ các trại mồ côi, cơ quan chăm sóc trẻ sơ sinh, trường trung học, kể cả trại giam –  vì chương trình Giáo dục Gia đình cấp mầm non không chỉ dành riêng cho những người rành tin tức  đến ghi danh, mà phổ biếncho tất cả phụ huynh của trường công lập Minneapolis.

“Nơi nào cần, nơi nào có phụ huynh, là chúng tôi đến.” Bà Wells, giám đốc chương trình, nói. “Chúng tôi biết được nơi ở   của bọn trẻ, nơi có sự cách biệt  lớn nhất –  trong các khu dân cư  hoàn cảnh khó khăn.”

Đó là khoảng cách khác biệt về thành tích học tập giữa những đứng trẻ xuất thân từ gia đình nghèo  so với các bạn đồng trang lứa từ các gia đình khá giả, do hậu quả của sự nghèo khó dai dẵng đeo bám họ từ thế hệ  này qua thế hệ khác. Bị khốn khó bó buộc, những đứa trẻ không thể rũ bỏ sau lưng nổi buồn tủi của gia đình khi chúng bước chân đến trường.

Đảm trách việc giáo dục phần lớn các em có hoàn cảnh khó khăn, Minneapolis và các khu trường học tại đô thị làm việc ngày đêm để xóa bỏ rào cản về học vấn do  nghèo khó gây ra. Họ tổ chức các lớp mầm non, các lớp bổ túc ngoài giờ, các buổi hội thảo phụ huynh và các lớp giáo dục cho người lớn. Thậm chí, vài nơi còn cung cấp chổ  giặt ủi để phụ huynh có thể giặt quần áo. Các đơn vị khác mở phòng khám sức khỏe để các em có thể tiêm chủng và khám tổng quát định kỳ.

Tất cả các nỗ lực này đều nhằm một mục đích chung: chăm sóc cho các em về mặt thể chất, tinh thần và xã hội để các em có thể yên tâm học tập.

Tại Mỹ, sinh ra trong hoàn cảnh nghèo khó không có nghĩa bó buộc cuộc đời của một đứa trẻ vào sự thất bại, nhưng ảnh hưởng của  nghèo khó đối với các em có thể rất khắc nghiệt và lâu dài. Lawrence Aber, cựu giám đốc Trung tâm Quốc Gia vì trẻ em nghèo của thành phố New York, phát biểu rằng hoàn cảnh càng khó khăn, hậu quả của nó gây ra với cuộc sống  trẻ em càng to lớn.

Các em gặp hoàn cảnh khó khăn đặc biệt, không ham học khi tới trường, và tụt hậu so với các em con nhà giàu đồng trang lứa về khả năng sử dụng ngôn ngữ để giải quyết  vấn đề. Chúng chiếm tỷ lệ cao trong các lãnh vực sức khỏe như bệnh hen suyễn. Các em dễ dàng bỏ học, mang thai sớm, hoặc mất khả năng tập trung vì không được ăn điểm tâm sáng và cũng có thể là không có cả bữa ăn tối của đêm hôm trước.

“Trẻ em  trong trạng thái không tốt”, nhà nghiên cứu giáo dục Joy Dryfoos phát biểu. “Do áp lực  thành tích nặng nề, nên các em ở trong trạng thái càng tồi tệ hơn. Giữa khả năng bản thân và yêu cầu thực tiễn đối với các em có sự bất cập rất lớn.”

Trẻ em có hoàn cảnh khó khăn sống ở tất cả các khu dân cư, ngay cả  khu ngoại ô, nhưng đa số tình trạng nghèo khó của đất nước lại tập trung tại khu nội thành. Theo Trung Tâm Quốc Gia về thống kê giáo dục, 30% các em theo học tại các trường trong thành phố có hoàn cảnh nghèo, và 40% các em học sinh trong thành phố theo học tại các trường tập trung các hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, trong đó 40% các em học sinh của trường ăn bữa trưa giảm giá hoặc miễn phí. Một phần tư các em vùng sâu, vùng xa và chỉ 10% các em học sinh vùng ngoại ô theo học tại các trường tập trung là có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Khẩn cấp, nội thành

            Điều này có nghĩa là các trường học trong nội thành phải gánh vác phần lớn trọng trách giáo dục trẻ em với các vấn đề rất bức thiết, bức thiết hơn nhiều so với các trường ở khu ngoại ô. Đối với nhiều đứa trẻ thì các trường học nội thành chính là niềm hy vọng cuối cùng, niềm hy vọng  tốt đẹp nhất đối với chúng.

Cú sốc đầu tiên đối với các em có hoàn cảnh khó khăn là ngay khi các em bước chân vào trường mầm non. Phụ huynh của các em có thể chưa từng đọc sách cho chúng nghe hay thậm chí  chưa từng tâm sự như phụ huynh của các bạn đồng trang lứa sinh ra trong những gia đình khá giả. Các em bị thiệt thòi hơn ngay cả trước khi các em vừa kịp bắt đầu con đường học vấn.

            Chương trình liên kết Head Start (Đi đầu), được chuẩn bị cho trẻ em ở lứa tuổi mẫu giáo có hoàn cảnh khó khăn, chỉ phục vụ với số lượng học sinh thấp hơn so với chỉ tiêu. Các vùng nội thị như Minneapolis, Charlotte-Mecklenburg (Bắc Carolina), Chicago, và San Francisco tổ chức các chương trình mầm non riêng, tin rằng giáo dục cho trẻ em trong độ tuổi từ 3 đến 4  là rất cần thiết để cân bằng sân chơi học vấn cho trẻ em nghèo.

            Chương trình của Minneapolis tập trung chủ yếu vào giáo dục phụ huynh, với sự tham gia của cả phụ huynh và học sinh. Các buổi học bắt đầu từ việc mang thai cho đến khi các em đến độ tuổi chuẩn bị vào trường mầm non. Được tổ chức hầu như vào tất cả các giờ trong ngày và cả cuối tuần, lớp học bắt đầu với hoạt động vui chơi để phụ huynh và học sinh cùng tham dự. Sau đó, để các con ở lại với sự chăm sóc của giáo viên, phụ huynh của các em đồng trang lứa tập hợp lại thành nhóm. Một giáo viên hướng dẫn cho phụ huynh, cả nhóm sẽ thảo luận các đề tài  về khí chất, kỷ luật, cách hướng dẫn, chuẩn bị sẳng sàn cho trẻ trước khi  đến trường.

                        Ưu tiên những việc đầu tiên

            Chương trình giúp các nhân viên của Wells có cơ hội hỗ trợ phụ huynh tạo điều kiện cho các em sẵn sàng đi học và phát hiện kịp thời những trường hợp chậm phát triển. Trong trường hợp cần tư vấn hoặc giúp đỡ, nhân viên sẽ giới thiệu cho phụ huynh các hội công tác xã hội và các hiệp hội khác. Wells phát biểu, trong nhiều trường hợp, phụ huynh cần giải quyết các gánh nặng trước khi tham gia lớp học: “Không dễ dàng để nói, ‘Tôi  sẽ tham gia lớp kỹ năng phụ huynh’, khi mà tôi không có một mái nhà và không thể nuôi con.”

            Các giáo viên mầm non đến tận bệnh viện để nói chuyện với các bà mẹ trẻ, chỉ dẫn cho họ, ví dụ như các bé sơ sinh có thể nhận biết tiếng nói của mẹ chúng ra sao. Chương trình đặt nền tảng trên niềm tin rằng nếu các bậc phụ huynh được ủng hộ và giúp đỡ, thì trẻ em sẽ có cuộc sống tốt  đẹp hơn. Và sự đầu tư  kịp thời này sẽ góp phần tạo nên kết quả tốt ngay khi đứa trẻ vào trường mầm non.

            Tại địa phương, chương trình Bright Beginnings (Khai Sáng) của Charlotte-Mecklenburg, tập trung vào trẻ em 4 tuổi từ các gia đình có hoản cảnh khó khăn nhất trong khu vực. “Chúng tôi có một nhóm học sinh tụt hậu so với các em đồng trang lứa ngay từ khi bắt đầu.” Susan Arguso, trợ lý giám đốc về giáo trình giảng dạy của Charlotte, cho biết. “Ý tưởng của chương trình này là trang bị cho các em kỹ năng cần thiết khi vào học mầm non.”

            Cũng giống đa số các chương trình mầm non, Khai Sáng khuyến khích sự tham gia của gia đình và phụ huynh. Tuy nhiên, không giống nhiều chương trình khác, Khai Sáng nhấn mạnh vào mặt kiến thức,  xác quyết rằng các em từ những gia đình có hoàn cảnh khó khăn không biết đọc chữ và số khi vào học mầm non.

            Địa phương theo sát kết quả của các em học sinh  Khai Sáng, thông qua bốn cấp. Số học sinh Khai Sáng đạt kết quả từ điểm sàn hoặc cao hơn trong các kỳ kiểm tra của tiểu bang theo các cấp, nhiều hơn so với số học sinh nhóm đối chứng. Một lợi ích khác, theo Agruso, là các em học sinh của chương trình có xu hướng trụ lại ở địa phương lâu dài hơn so với bạn bè cùng lớp. Bà cho rằng đó là kết quả của sự liên kết giữa gia đình và địa phương thông qua chương trình.

            Giữ các em theo học tại cùng trường hoặc địa phương, trên thực tế,  là một mục tiêu khác của nhiều trường nội thành, bởi vì những hậu quả của việc di dời chỗ ở đối với thành tích của học sinh đã gây ra nhiều phiền toái và  được phản ánh nhiều lần. Theo David Kerbow, một nhà nghiên cứu tại Đại học Chicago, người đã có thời gian dài theo dõi vấn đề này, thì một em học sinh di chuyển chỗ ở nhiều hơn ba lần trong vòng sáu năm có thể học trễ hơn các bạn khác mất tròn một năm học.

            Tất nhiên, các gia đình khá giả cũng thay đổi chỗ ở, nhưng sự di chuyển của họ ít thường xuyên hơn, và các em cũng thường được chuẩn bị tốt cho môi trường sinh sống và học tập mới. Với những gia đình có thu nhập thấp, việc thay đổi chỗ ở có xu hướng thường xuyên và căng thẳng hơn. Nghiên cứu về di chuyển của khu Minneapolis chỉ ra rằng một trong bốn em học sinh từ các gia đình nghèo chuyển chỗ ở một hoặc nhiều lần trong thời gian học, trong khi đó chỉ có một trong mười em học sinh từ các gia đình khá giả.

            Sự di chuyển chỗ ở không chỉ ảnh hưởng rõ rệt lên thành tích học tập của các em, mà còn nhiều hậu quả khác. Các em học sinh chuyển chổ ở thường xuyên thường bị lạc lõng và ít gắn bó cộng đồng nhà trường. Sự chuyên cần của các em bị ảnh hưởng, và các em sẽ có nhiều vấn đề về đạo đức ứng xử. Sự di chuyển này cũng ảnh hưởng xấu đến tinh thần của giáo viên. Trên thực tế, Kerbow nghi ngờ rằng nỗ lực cải cách của các trường ít có khả năng thành công, khi mà trường học không có đủ thời gian để gắn kết với học sinh lại với nhau.

                        Tiếp tục cố gắng

            Nhiều nguyên nhân của việc di chuyển dường như nằm ngoài tầm kiểm soát của nhà trường: tiền thuê cao, nhà ở không đạt chuẩn, chấm dứt hợp đồng, bạo hành gia đình, không có việc làm ổn định. Nhưng điều đó không có nghĩa là nhà trường không cố gắng để giải quyết, hoặc ít nhất là giảm thiểu những ảnh hưởng tiêu cực của nó đến học sinh và nhà trường.

            James Caradonio, giám đốc của Hệ thống trường công lập tại Worcester (Massachusetts), phát biểu rằng một số  trường tại địa phương của ông có đến 70% các em di chuyển chỗ ở. Điều này có nghĩa là có bảy trên mười em học sinh nhập học hoặc chuyển trường trong một năm học.

            Để nắm chắc vấn đề, Caradonio và các cộng sự thấy rằng họ cần phải theo dõi bao quát sự di chuyển chỗ ở trong địa phương. Cùng với một trường đại học tại địa phương, họ đã phát triển một phần mềm kiểm soát số lượng học sinh chuyển đến và chuyển đi. Địa phương đã đề nghị và nhận được sự tài trợ của tiểu bang để thuê một nhân viên công tác xã hội làm việc với các gia đình nhận nuôi trẻ để các em có nơi  ăn ở ổn định. “Trước đó, các em bị đùn đẩy qua lại như những quả banh tennis”, Caradonio cho biết.

                        Vấn đề nóng bỏng

            Địa phương cũng đã cố gắng thương thảo  với các chủ cho thuê nhà, vì tiền thuê nhà thường là nguyên nhân chính khiến các gia đình phải di chuyển từ nơi này sang nơi khác. Ví dụ, một tòa nhà giới thiệu với mức giá thuê có hệ thống sưởi, còn tòa khác thì không. Các gia đình chuyển vào tòa nhà có hệ thống sưởi vào mùa đông, và sau đó, khi sang mùa, lại chuyển vào ngôi nhà  không có hệ thống sưởi, với mức giá thuê thấp hơn. Tất nhiên, Caradonio thừa nhận rằng, trong một số trường hợp thì các chủ nhà không thể bị ràng buộc trách nhiệm. Ông dẫn lời của một em học sinh có gia đình di chuyển 11 lần trong một năm. “Đó là số lần gia đình đến kỳ hạn trả tiền thuê nhà.” Caradonio nói.

            Những khu đô thị khác, như Wichita, Kansas, cũng áp dụng biện pháp của Worcester. Địa phương có một chương trình giảng dạy bậc tiểu học đạt tiêu chuẩn, với tất cả các trường sử dụng một hoặc hai bộ sách giáo khoa giống nhau. Chương trình tập đọc Success for All (Thành công cho tất cả) của địa phương được phổ biến rộng rãi. Theo đó, học sinh chuyển từ trường này sang trường khác trong cùng địa phương có thể tiếp tục theo sát chương trình. Và các em học sinh mới chuyển đến địa phương cũng có thể dễ dàng tham gia vào đúng trình độ tương đương.

            “ Không thể xem là chúng ta giải quyết được vấn đề di chuyển chỗ ở”, Caradonio nói, “chỉ  giảm nhẹ hậu quả của nó mà thôi.”

            Ngoài việc đối phó với sự căng thẳng do sự di chuyển chỗ ở gây ra, các em có thể phải đương đầu với nỗi đau thể chất hoặc tinh thần. Đối với nhiều em học sinh, nhà trường là nơi duy nhất mà các em có thể tìm thấy sự giúp đỡ.

            Ước tính có khoảng 40% học sinh tại các trường công lập cần các biện pháp chăm sóc sức khỏe tâm thần. Thêm vào đó là số trẻ em nghèo không có khả năng khám bác sĩ hay nha sĩ thường xuyên, và bạn thấy ở các trường học nội thành có nhiều em cần được chăm sóc sức khỏe, thể chất lẫn tinh thần nhưng không có cơ hội. Các địa phương đều có nhân viên tư vấn và y tá của trường, nhưng nhu cầu trẻ em vượt quá khả năng của họ vào ngày học.

            Để tìm ra giải pháp cho nhu cầu này, khoảng 1400 phòng y tế của trường được thiết lập trên toàn nước Mỹ. Những phòng khám cung cấp đầy đủ các điều kiện chăm sóc y tế cho học sinh, kể cả việc tiêm chủng. Vài nơi còn cung cấp dịch vụ kiểm tra răng miệng.Hội Bảo Trợ Trẻ Em tại thành phố New York hợp tác với 12 trường nội thành  cung cấp các dịch vụ, kể cả  nhân viên y tế và nha khoa như bác sĩ, điều dưỡng và y tá được Hội Bảo Trợ Trẻ Em thuê.

            Các trường không có các phòng y tế thì có các biện pháp khác để đảm bảo việc chăm sóc y tế cho  học sinh. Ví dụ, trường học nội thành Independence (Độc Lập), tại quận Independence, bang Missouri, đưa các em trong chương trình giáo dục mầm non, cùng với phụ huynh, đến khám bác sĩ và nha sĩ theo lịch hẹn trước. Địa phương chịu toàn bộ chi phí.

            Một số địa phương giới thiệu các gia đình và học sinh tiếp cận những dịch vụ y tế tâm thần, nhưng số khác lại thấy việc cung cấp các dịch vụ này tại địa phương thông qua các nguồn tài lực của cộng đồng thì thuận lợi hơn.  Có một nơi như thế, đó là Hội đồng trường học thành phố Memphis, được phép tiểu bang cho thành lập và điều hành trung tâm y tế tâm thần cho các em học sinh và gia đình.

Thành phố Memphis quản lý trung tâm sức khỏe tâm thần này  hơn ba thập kỷ, hiện tại, trung tâm có khoảng 150 nhân viên. Đối với  học sinh, các chuyên viên y tế  tâm thần  sử dụng  liệu pháp tâm thần cho từng cá nhân, nhóm hay gia đình, và thảo luận với các giáo viên và quản trị viên về các vấn đề về hành vi của các em.

Lợi thế lớn nhất của việc có một trung tâm sức khỏe tâm thần do địa phương quản lý chính là nó giúp xóa bỏ rào cản   học sinh tiếp xúc với tư vấn tâm lý và các dịch vụ khác, Jeane Chapman, giám đốc bộ phận hỗ trợ sức khỏe và xã hội của vùng Memphis, phát biểu. Phụ huynh có khuynh hướng chấp nhận cho con em  mình được tư vấn tâm lý  và ít kỳ thị các dịch vụ này nếu được phía nhà trường cung cấp, bà nói. Hơn nữa, các dịch vụ này  được cung cấp miễn phí cho học sinh. “Phụ Huynh sẽ tin tưởng vào nhà trường”, bà nói.

Giáo viên cũng cảm kích việc chăm sóc sức khỏe tâm thần, nhất là khi họ phải đối mặt với các em học sinh ngang bướng,  hay gây rối trong lớp học. “Nếu  gặp một đứa trẻ có các vấn đề nghiêm trọng trong hành vi ứng xử, và đứa trẻ có các biểu hiện trầm cảm hoặc tâm lý bất thường, giáo viên  không biết phải hành xử  thích hợp,” Chapman cho biết.

Những nỗ lực này đòi hỏi một sự cam kết và nguồn lực lớn từ chính quyền và  nhà trường, nhưng rõ ràng cộng đồng thành phố Memphis cho rằng chương trình này thật sự có ích. Qua việc cung cấp các dịch vụ cần thiết cho học sinh, phụ huynh thì cộng đồng  đã làm  trường học như ở Memphis trở  thành trung tâm biểu tượng ở khu vực. Nhiều trường tin tưởng rằng họ có thể làm được như thế , nêu có nhiều sự giúp đỡ.

                        Dịch vụ hoàn chỉnh

           Ngôi trường sẽ  trở nên tốt đẹp như thế nào nếu các trường nội thành biết cách tăng cường sự tham gia của phụ huynh, giảm thiểu sự thay đổi chỗ ở của  học sinh, cải thiện tình trạng sức khỏe của trẻ, và tạo ra mối liên kết chặt chẽ trong khu vực ?  Những trường làm được  như vậy đã thực sự hiện hựu, được biết đến với cái tên trường học có dịch vụ hoàn chỉnh hoặc trường học cộng đồng, theo nhiều dạng khác nhau tùy theo đặc điểm của từng cộng đồng.

            Các trường này phấn đấu không chỉ là trung tâm học tập. Đa số đều có chương trình ngoại khóa sau giờ học, giáo dục cho người lớn và các lớp kỹ năng phụ huynh, các lớp mầm non, và là những nơi cung cấp các dịch vụ xã hội và chăm sóc sức khỏe. Mục đích là để cải thiện thành tích học tập cho học sinh, đặc biệt là các em từ những gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Nhiều trường học cộng đồng trong các khu dân cư nội thành có ít hoặc không có điều kiện tiếp xúc với các dịch vụ kể trên, giờ đây cũng được đáp ứng.

           Một đặc tính quan trọng khác của những trường học này là họ không làm những công việc đó đơn thương độc mã. Họ hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ phi lợi nhuận của tiểu bang và địa phương, cùng với các hiệp hội cộng đồng khác để giúp đỡ cung cấp các loại hình dịch vụ này.

 Giải quyết

       “Những mô hình trường học này thật sự cải thiện được kết quả học tập,” Martin Blank, giám đốc của Liên minh các trường học cộng đồng thuộc thủ đô Washington, cho biết. “Khi  kết hợp được các hình thức hỗ trợ này,thì học sinh sẽ có biểu hiện tốt hơn, chuyên cần hơn, cư xử tốt hơn, và việc di chuyển nơi ở cũng được giải quyết. Những trở ngại trong học tập được xử lý.”

           Những người khởi xướng cho rằng việc di chuyển chỗ ở chỉ là  vấn đề  đã  bị các trường học cộng đồng xem nhẹ. “Mọi người bàn về việc di dời nơi ở và nói ‘Tôi không thể kiểm soát được nó.’ Điều này đúng, nhưng bạn có thể giảm thiểu nó.” Carlos Azcoitia, cựu phó chủ tịch hội đồng các trường công lập tại Chicago, và hiện tại là hiệu trưởng trường học cộng đồng John Spry tại địa phương, phát biểu. “Trở thành một trường học cộng đồng và lôi kéo  gia đình tham gia vào các hoạt động sẽ thu hút các gia đình gắn bó với trường.”

          Một vị hiệu trưởng khác tại Chicago, Paul O’Toole, đã chứng kiến sự giảm thiểu của việc di dời nơi ở trong vòng 8 năm kể từ khi trường tiểu học Marquette được chuyển đổi thành một trường học cộng đồng. Tỷ lệ đã giảm từ 50% xuống còn 27%. Giờ đây, phụ huynh không muốn chuyển đi nơi khác và từ bỏ dịch vụ chăm sóc trẻ em sau giờ học, các lớp GED, và các chương trình thể thao của người lớn, bên cạnh các hoạt động khác. “Phụ huynh thích trường chúng tôi và họ trụ lại đây.” O’Toole nói.

          “Hệ thống của trường học không có trách nhiệm phải đáp ứng tất cả các nhu cầu của học sinh,”  Đội công tác Carnegie viết trên tờ Giáo dục Thanh thiếu niên. “Nhưng khi các nhu cầu này ảnh hưởng trực tiếp đến việc học tập, thì nhà trường phải vượt qua được những thử thách đó.”

            Không ai nghĩ rằng  các trường học nội thị, hay bất cứ trường nào khác có thể giải quyết  tất cả các vấn đề nêu trên, để vượt qua mọi chướng ngại mà trẻ em và gia đình có thu nhập thấp phải đối mặt. Tuy nhiên, theo Carnegie báo cáo, các trường học nội thị sẽ khó có thể  tạo ra giải pháp cân bằng học tập cơ bản nếu họ bỏ qua những vấn đề xã hội của các trẻ em gia đình khó khăn,  dễ thương tổn  nhất gặp phải.

Miên Thơ dịch

Lê Hồng Ân hiệu đính